nog een keer de hoofddoek

Turkije heeft behalve vaderdag, moederdag en dierendag ook een onderwijzerdag. Op die dag komen de kinderen met bloemen en er wordt vaak klassikaal geld ingezameld voor een kado voor de onderwijzer/es. Dit jaar was er door een gemeente in Adana een opstel wedstrijd georganiseerd. De prijzen werden uitgereikt op de voor de onderwijzerdag georganiseerde ceremonie. Toen de vijftienjarige eerste prijs winnares het podium opkwam om haar prijs in ontvangst te nemen, werd er haar echter kortaf gezegd dat ze het podium weer moest verlaten, ze kreeg haar prijs niet uitgereikt! Waarom? Ze droeg een hoofddoek en volgens districtsbestuurder en garnizoen commandant majoor aldaar mocht dat niet! De winnares is een leerling van een Imam Hatip school, een religieuze school waar meisjes met hoofddoek naar school gaan. Het was dus te verwachten dat iemand van zo'n school ook met hoofddoek het podium zou betreden, of hadden ze dat over het hoofd gezien? Het meisje kreeg de prijs niet en verliet huilend de zaal en met haar een hele groep mensen. Op de foto is te zien dat ze voor de districtsbestuurder staat, ze vroeg hem waarom ze haar prijs niet kreeg maar hij gaf haar geen antwoord.

Een probleem kan niet worden opgelost op het nivo waarop het is ontstaan zei Einstein, en ik probeer me niet in die energie te laten slepen waar ik ga zeggen hoe verkeerd ze het wel niet hebben gedaan. Dat doen ze hier al jaren, elkaar vertellen wat ze allemaal wel niet fout doen, en ze komen geen stap verder. Het enige wat ik er van wil zeggen is wat ik in mijn hart voel: Toen ik het meisje huilend voor de districtsbestuurder zag staan brak mijn hart, want voor mij is het belangrijk dat ieder mens vrij is, zelf keuzes kan maken en zichzelf kan zijn.
Terwijl ik dit neerschrijf besef ik dat ikzelf nog veel werk te doen heb. Want............ ik ben zelf NIET vrij als ik een hoofddoek zie, er zit nog zoveel aan vastgeplakt, van het etiket onderdrukking, emancipatie tot kuddedieren, volgen zonder nadenken. Dat zijn mijn eigen beren waar ik mee speel en vecht. Ook ik heb nog een lange weg te gaan tot ik elke persoon tegenover mij onbevooroordeeld tegemoet kan treden. Voorlopig sla ik mezelf gewoon nog in elkaar als ik zulke dingen denk als ik iemand met een hoofddoek zie, want ik ken zo langzamerhand al verscheidene lieve en geweldige vrouwen MET hoofddoek. EN toen ik er met een over sprak vertelde ze dat voor haar juist een hoofddoek emancipatie is. Vrij van aan het ideaalbeeld moeten voldoen....... Tralala, daar moest ik even hard over nadenken, en ik denk er nog steeds over na. Wat is mijn hoofddoek? Welk keurslijf prop ik mezelf in? Oei, zoals ik al zei, ik heb nog veel werk te doen...

bang zijn

Het afgelopen weekend nog voordat de semair begonnen was werden er al dingen gezegd waarvan ik zo'n beetje van mijn stoel viel. Een vrouw was onderwijzeres in godsdienst, Islam, op een Oostenrijkse school in Istanbul, compleet met pater, nonnen etc. Dit vond ik op zich al interessant maar dat terzijde. Zij had tot voor een aantal jaren een hoofddoek gedragen en vertelde hoe moeilijk het was geweest om de hoofddoek af te doen, het idee of liep ze in haar ondergoed buiten. Ze vertelde ook over de tijd dat ze een hoofddoek droeg, hoe ze zich buitengesloten voelde en vaak gediscrimineerd. Hoe ze een keer een theater bezocht en het gevoel had dat iedereen haar bekeek, wat doet die hoofddoek hier... Hoe ze zich vaak bang en alleen voelde. Hoe verdrietig en gefrustreerd ze was dat alle hoofddoeken onder de vlag van politiek werden geschoven. De andere vrouwen vertelden hoe bedreigd ze zich voelden door de hoofddoeken, dat ze bang waren dat zij ook gedwongen zouden worden een hoofddoek te dragen zoals in Iran, dat ze het idee hadden dat ze veroordeeld werden, dat men (iemand met een hoofddoek) hen wilde "bekeren" hen als fout zag. Ik hoorde dit allemaal met verbazing aan. Dit waren allemaal vrouwen die ik "modern" kon noemen, werkend, goed inkomen, allemaal in de moderne wijken van het Europese gedeelte van Istanbul. En ik woon in een traditionele wijk en hier is het net andersom. Hier "heerst" de hoofddoek en voel ik me de buitenstaander.

En ineens ging me een licht op. De Turkse mensen zijn allemaal bang voor elkaar. Rijk is bang voor arm, arm is bang voor rijk, rechts, links, modern, traditioneel, man, vrouw, streng religieus en gematigd. Oost is bang voor west, west voor oost. Een land van 60 miljoen mensen die allemaal bang voor elkaar zijn en allemaal groepen hebben gevormd om zich tegen elkaar te weren. En die daarin gevoerd worden door de media, door de regering die er niets aan doet om een dialoog te beginnen tussen hoofddoek en niet hoofddoek maar in plaats daarvan zulke wetten maakt dat er nog meer wantrouwen komt. Verdeel en heers!

Overal zijn mensen bang voor elkaar, gewoon omdat ze elkaar niet begrijpen en, en dat is misschien nog veel belangrijker, omdat ze zich niet begrepen voelen. Ik had verteld over die buurvrouw die tegen Emre en mij zei dat hij geen Ija meer moest zeggen maar Anne (het is hier te lezen), wel dat voorbeeld had ik aangehaald bij het seminair van geweldloos communiceren. En waar kwam ik op uit: ze was misschien wel Bang voor haar eigen kleinkinderen en wilde die beschermen. Misschien wilde ze Emre en mij beschermen, omdat het voor haar het misschien het begin van het einde is, Bang voor bandeloze kinderen..... En ik denk dat ze heel veel behoefte heeft aan respect, respect voor ouderen en voelt ze zich geirriteerd. En Bang als ze Emre Ija hoort zeggen, Bang dat het respect voor ouderen verdwijnt. Gek dat ze als eerste in mij opkwam daar, betekent dat ik haar dus nog steeds met me mee zeulde. En ik? Ik was ook bang, bang voor het unieke van mijn kinderen, bang dat ze toch Anne gaan zeggen onder al die druk. En geergerd dat ze het unieke van dat woord niet kon zien, dat ze mijn kinderen gewoon niet kon zien voor wat ze zijn, en dat mijn kinderen het woord Ija met dezelfde gevoelens uitspreken als een ander kind Anne.

Alhoewel ik me zo vlak voordat de seminair begon behoorlijk hopeloos voelde toen ik besefte hoe bang iedereen toch was voor elkaar dat ze er zelfs voor moorden, toen het seminair was afgelopen voelde ik me vol hoop en wonderbaarlijk licht. Oke, de hele wereld zal ik niet kunnen veranderen, maar door empatie te geven aan degene tegenover mij, en door mijn eigen gevoelens en behoeften aan de ander te vertellen maak ik misschien toch al wel een aardig begin!

smoes

Aanstaande zondag is het al weer vier jaar geleden dat mijn schoonmoeder overleden is. Elk jaar wordt er op haar sterfdag Koran gelezen door de vrouwen. Na het lezen wordt er gegeten, meestal rijst met (kippe)vlees, ayran (een yoghurtdrank) en een van de zoete nagerechten. Het gaat hierbij niet om 5, of 10 mensen maar om tientallen, mijn schoonmoeder was erg geliefd.

Ik voel me niet op mijn gemak bij zulke bijeenkomsten en doe mijn best om er onderuit te komen, het is me echter nog nooit gelukt. Meestal zit ik met de kinderen in een andere kamer terwijl de Koran wordt voorgelezen zodat ik er toch nog een beetje onderuit kan komen. Het is me te druk en wat ik moeilijk vind is dat het in het Arabisch wordt voorgelezen en ik hou niet van Arabisch. Ik kon het eerst nooit begrijpen en ik vond het zo dom dat ze naar iets luisterden wat ze niet begrepen, wat voor nut had het dan, het leek me op systematisch domhouden van de massa. Maar drie jaar geleden ben ik met yoga begonnen en er was een vrouw zo vriendelijk om me een mantra cd op te sturen. Ik stond versteld van het effect van de mantra. Niet alleen werden we er allemaal rustig van, Timucin, toen 3+ jaar begon het elke keer spontaan te zingen als hij zich niet happy voelde en kalmeerde daarna zienderogen. Nog steeds gebruik soms ik de cd als we allemaal kribbig zijn en elke keer helpt het. We begrijpen geen woord van wat er wordt gezegd want het is in Sanskriet, maar de klanken voelen erg vertrouwd en rustgevend. Dus als een vriendin van mij zegt dat ze helemaal vredig wordt als ze naar de Koran luistert of erin leest (in het Arabisch) dan geloof ik dat nu meteen.

Tijdens het lezen uit de Koran bedekken de vrouwen hun hoofd, en ik heb nog steeds moeite met die hoofddoek. Sprak zij wonende in een wijk waar de meerderheid van de vrouwen het hoofd bedekt. Het is interessant hoe ik me telkens in zulke plaatsen weet te manoeuvreren dat ik mijn eigen (voor)oordelen breeduit tegenkom. Ik woon nu al 13 jaar in Turkije, heb vriendinnen met hoofddoek, ik weet dat ze zelf voor de hoofddoek kiezen maar voor mij heeft het nog steeds connecties met onderdrukking van de vrouw. Niet elke vrouw met hoofddoek ziet dat zo. Ik had een buurvrouw die altijd supermodern gekleed was, nooit zonder make-up en die wekelijks naar de kapper ging. Ik kwam haar laatst tegen en herkende haar niet, ze had ervoor gekozen om een hoofddoek te gaan dragen. Ze komt uit een moderne familie, haar moeder heeft geen hoofddoek, en zij koos er bewust voor om de make-up en de kapper los te laten en op deze manier voor haar geloof te kiezen. Ik kon niets anders dan respect voor haar keuze hebben.

Maar ik ga nu geen lang monoloog over de hoofddoek geven. Ik heb wat anders te vertellen: Ik heb een smoes gevonden om onder de Koran lezing uit te komen. Ik ga naar een seminair van geweldloos communiceren. Ik zie er zo naar uit. Gisteren had Emre weer problemen op school en ik weet niet meer hoe ik met zijn juf over moet praten. Hijzelf is zo zonder hoop, het breekt mijn hart. Ik ga me daarom twee dagen lang onderdompelen in vreedzaam conflictoplossen. Dus waarschijnlijk geen blog voor de komende twee dagen, maar wel een verslag daarna over wat ik allemaal heb opgestoken.