nog een keer de hoofddoek

Turkije heeft behalve vaderdag, moederdag en dierendag ook een onderwijzerdag. Op die dag komen de kinderen met bloemen en er wordt vaak klassikaal geld ingezameld voor een kado voor de onderwijzer/es. Dit jaar was er door een gemeente in Adana een opstel wedstrijd georganiseerd. De prijzen werden uitgereikt op de voor de onderwijzerdag georganiseerde ceremonie. Toen de vijftienjarige eerste prijs winnares het podium opkwam om haar prijs in ontvangst te nemen, werd er haar echter kortaf gezegd dat ze het podium weer moest verlaten, ze kreeg haar prijs niet uitgereikt! Waarom? Ze droeg een hoofddoek en volgens districtsbestuurder en garnizoen commandant majoor aldaar mocht dat niet! De winnares is een leerling van een Imam Hatip school, een religieuze school waar meisjes met hoofddoek naar school gaan. Het was dus te verwachten dat iemand van zo'n school ook met hoofddoek het podium zou betreden, of hadden ze dat over het hoofd gezien? Het meisje kreeg de prijs niet en verliet huilend de zaal en met haar een hele groep mensen. Op de foto is te zien dat ze voor de districtsbestuurder staat, ze vroeg hem waarom ze haar prijs niet kreeg maar hij gaf haar geen antwoord.

Een probleem kan niet worden opgelost op het nivo waarop het is ontstaan zei Einstein, en ik probeer me niet in die energie te laten slepen waar ik ga zeggen hoe verkeerd ze het wel niet hebben gedaan. Dat doen ze hier al jaren, elkaar vertellen wat ze allemaal wel niet fout doen, en ze komen geen stap verder. Het enige wat ik er van wil zeggen is wat ik in mijn hart voel: Toen ik het meisje huilend voor de districtsbestuurder zag staan brak mijn hart, want voor mij is het belangrijk dat ieder mens vrij is, zelf keuzes kan maken en zichzelf kan zijn.
Terwijl ik dit neerschrijf besef ik dat ikzelf nog veel werk te doen heb. Want............ ik ben zelf NIET vrij als ik een hoofddoek zie, er zit nog zoveel aan vastgeplakt, van het etiket onderdrukking, emancipatie tot kuddedieren, volgen zonder nadenken. Dat zijn mijn eigen beren waar ik mee speel en vecht. Ook ik heb nog een lange weg te gaan tot ik elke persoon tegenover mij onbevooroordeeld tegemoet kan treden. Voorlopig sla ik mezelf gewoon nog in elkaar als ik zulke dingen denk als ik iemand met een hoofddoek zie, want ik ken zo langzamerhand al verscheidene lieve en geweldige vrouwen MET hoofddoek. EN toen ik er met een over sprak vertelde ze dat voor haar juist een hoofddoek emancipatie is. Vrij van aan het ideaalbeeld moeten voldoen....... Tralala, daar moest ik even hard over nadenken, en ik denk er nog steeds over na. Wat is mijn hoofddoek? Welk keurslijf prop ik mezelf in? Oei, zoals ik al zei, ik heb nog veel werk te doen...

Suikerfeest

Na een maand vasten is het tijd voor het Suikerfeest. Drie dagen lang chocolade, baklava en andere zoetigheid. De dagen voor het suikerfeest is het een hectische drukte. Alle winkels liggen vol met snoep en chocolade en met kleren. Want Suikerfeest betekent ook nieuwe kleren voor de kinderen. Winkels zijn tot savonds laat open en vooral de laatste dag/avond voor het feest staan de mensen rijendik voor de kassa's. Niet dat de winkels dicht zijn tijdens het feest, alleen de eerste dag, daarna zijn supermarkten en winkels in de drukke winkelstraten gewoon weer open.

Op het Suikerfeest gaan de kinderen de handen van de ouderen (ouders en ooms, tantes, opas, omas) kussen. Dat doen ze met plezier want het levert geld op! Daarna gaan de kinderen van deur tot deur om een prettig suikerfeest te wensen en komen met handenvol snoep weer thuis. Emre en Timucin vinden het prachtig om gastheer te spelen. Een met de traditionele cologne in de handen, de ander de chocolade. Van hen mag het huis de hele dag wel vol zitten met visite.
Ze hebben wat geld betreft niet zoveel geluk, hun familie is niet zo groot. Toch hadden ze nog genoeg geld om lego te kopen, en de tweede dag van het Suikerfeest waren wij op weg naar de speelgoed winkel. Omdat wij praktisch geen vistie krijgen, probeer ik op een eigen manier wat vorm aan te geven en meestal zijn wij tijdens de tweede of derde dag op sjouw, hetzij speelgoed kopen, hetzij ergens wandelen. Dit jaar hadden we weinig geluk, de tweede en derde dag regende het pijpestelen. Zoveel dat een deel van Istanbul in het water kwam te staan. En nu is de temperatuur ineens naar beneden gegaan, van t-shirt buiten naar warme jas. Ik zit met een dik vest aan in huis aan dikke sokken te denken want ik heb kouwe voeten. Kijk naar de temperatuur en moet lachen, het is 20 graden in huis. Wat zal dat worden deze winter......

hersenschudding

Vrijdagavond viel Emre van zijn fiets. Knie open, schouder en hoofd geschaafd. Na 10 minuten huilen op de bank zegt hij ineens dat hij niet alles meer scherp kan zien. Even daarna kan hij niet meer zien welke knuffel hij in zijn hand heeft en ziet hij mij ook niet meer. En het denken ging ook niet meer, en hij kon zijn vingers ook niet meer voelen...... Zwager gebeld, naar de eerste hulp. Meteen door naar de neuroloog. Formulier voor rongtenfotos. 45 minuten in de rij wachten voor papieren, gelukkig deed zwager dat. Rontgen van top tot teen, is normaal bij de eerste hulp?!?. Ik vertelde dat het om zijn hoofd ging maar ze gingen gewoon door met fotos maken, de armen, de benen, de heupen, de rug... Daarna weer naar de neuroloog. Die bekeek de fotos, legde niets uit maar stuurde ons voor een tweede rontgen en naar de orthopedist en de internist en de laatste zette ook bloedprik en urineonderzoek op het lijstje. Ik liet gek genoeg met me zeulen. Ik had niet eens in de gaten dat we bij de internist waren, zwager nam me bij de arm en ik liet ons als lammetjes erheen leiden, ik had het veel te druk met Emre die steeds meer overstuur raakte. Internist porde in Emre om, ondertussen vragend waar ik vandaan kwam, blablabla terwijl Emre lag te huilen, ik raakte helemaal in de war, hij was vrolijk aan het kletsen en Emre waar hij in aan het omkneden was lag daar te huilen. Net of was Emre een ding. Het duurde gelukkig niet lang en Zwager nam de papieren aan van de internist en zeulde ons mee naar de volgende tafel, de orthopedist. En toen kreeg ik pas in de gaten dat we van hot naar haar werden gezeuld. Emre moest lopen. Emre wilde helemaal niet lopen en liep met kromme voetjes, tenen gekruld. Ik bekeek het ongerust, wat was dat nou. Ortopedist vond alles gewoon. Ik snapte er helemaal niets van. Bij de neuroloog had ik duidelijk verteld dat hij op zijn hoofd was gevallen en verder behalve wat schrammen er niets aan de hand was, alleen zijn hoofd. En als hij dan bij de orthopedist, waar hij eigenlijk helemaal niet heen hoefde, met zulke opgetrokken voeten loopt dan is dat weer normaal........

Arme Emre werd helemaal gek van dat heen en weer geren en huilde maar dat hij naar huis wilde. Ik besloot om stiekum om de internist en zijn onderzoeken heen te gaan en meteen weer naar de neuroloog te gaan zodra de rongtenfoto klaar was. Zwager was het daar niet mee eens, doen wat de dokter zegt. Wel de dokter kon van mij een hele hoge boom in en zwager ook even wat dat betreft, ik ging met Emre frisse lucht halen en ging hem niet laten prikken en plassen voor een hersenschudding! Het begon me steeds meer tegen te staan. Ik kwam potverdorie omdat mijn kind niet goed kan zien en kan denken, omdat hij op zijn hoofd is gevallen en er worden rontgenfotos van zijn hele lijf gemaakt en er komt een hele show met allemaal dokters zonder dat er mij precies gevraagd wordt hoe hij gevallen is en waar het pijn doet. Wat een onzin, geen wonder dat er zulke lange wachtrijen zijn (want voor elk onderzoek wordt eerst een papier door de arts getekend, daarna moet je in de rij voor het loket om een papier voor het bewuste onderzoek te krijgen en vervolgens dus naar de rij voor het eigenlijke onderzoek. Het slimste is om met een man of drie heen te gaan en overal een in een rij te planten).

Buiten werd Emre weer wat rustiger. Maar opeens begon hij vreemd te praten en kon ik hem niet meer verstaan, hij begon ook te kwijlen. Fotos waren klaar dus maar snel weer naar de neuroloog. Die wilde een cat scan. En bloedprikken. Dus toch. Ik vroeg wat er aan de hand was met Emre omdat hij kwijlde en onverstaanbaar was, maar de arts gaf geen antwoord. De scan ging gelukkig vlot. De man die bloed prikte was een schat, Emre had niet eens in de gaten dat er werd geprikt. Daarna maar weer naar de Neuroloog. Die wilde Emre ter observatie houden. Het was toen ondertussen al middernacht. Ik vroeg hoe lang, kreeg daar eerst geen antwoord op. Dus daarna nog maar een keer naar binnen, zeggen dat ik nog een kind heb en wil weten waar ik aan toe ben. Wel, de arts wilde dat we om 5 uur nog een cat scan lieten maken, er moest weer bloed geprikt worden en dan kon hij meer zeggen. Wat was er met Emre, waarom moest hij in het ziekenhuis blijven? Geen antwoord, om gek van te worden!

Aan het infuus, het prikken was een ellende en ik ben zo blij dat Emre zich dat niet meer herinnert. De obervatiekamer is een ruimte met een 15 tal bedden. Gordijnen ertussen die niet goed sluiten. Er mag 1 persoon per patient blijven (toiletbezoek, eten drinken, schoonmaken bij overgeven, etc wordt normaal niet door verplegend personeel gedaan, er is altijd in elk ziekenhuis hier iemand van familie ed om voor patient te zorgen). er was geen stoel en ik moest naast het bed blijven staan. Neef kreeg het voor elkaar dat hij ook mocht blijven onder het mom dat ik een buitenlandse was en niet goed turks sprak..... Om 1 uur kwam Erturk en ging neef naar huis. Omdat Emre aan het infuus lag moest hij om de haverklap plassen. Dus maar zo'n ding gekocht waar hij in plassen kon, wordt niet door het ziekenhuis verstrekt. Voor het overgeven kregen we steeds 1 nieuwe plastic zak en een dot watten om het schoon te vegen. Naast ons lag een oude man die een hersenbloeding had gehad. Hij had drie kinderen om zich heen die de grootste moeite met hem hadden. De man wilde constant plassen en zat overal aan om te trekken, trok steeds zijn ondergoed uit, de arme kinderen werden er hopeloos van. Ik had zo met hen te doen, geen hulp of niets, ze moesten zich maar zien te redden. En het gordijn wat steeds openging omdat er geen klittenband of zo aanzat. Ik heb mijn haarspeld gegeven konden ze toch een beetje privacy hebben.

Emre had een paar keer overgegeven maar sliep verder rustig. Om vijf uur kwam de arts langs. Of Emre rustig was, ja. Of hij zich beter voelde, ja, hij had me verteld dat hij me weer goed kon begrijpen. Goed, dan mochten we naar huis. Zoon had hersenschudding maar er waren geen compicaties. Oef, wat was ik blij. Emre was oke. Gaar van het staan en hangen op Emres bed, in de war van alle toestanden, ik kon wel een beetje slaap gebruiken.

Emre werd de volgende morgen om een uur of tien wakker. Hij voelde zich best, wist niet meer zoveel van het ziekenhuis. Ik was net een zak aardappels, zo gaar. Het heeft nog een paar dagen geduurd voor ik weer de oude was. De schrik zat me goed in de benen. Hoe we in het ziekenhuis overal heen werden gestuurd en nergens een antwoord kregen op de vraag wat er met Emre aan de hand was. Oke, ik had al wel in de gaten dat hij een hersenschudding had, maar waarom de catscan, waarom kon hij niet meer praten, zien, voelen..... het is niet iets van het standaardlijstje symptomen van een hersenschudding voor zover ik wist.

Elk eerste hulp bezoek is een traumatische ervaring voor mij en voor de kinderen. Deuren worden om de haverklap open gedaan of je nu bij de arts zit, een rontgenfoto maakt of bloed prikt en overal probeert men door de deur te gluren. Mensen met zichtbaar veel pijn die op een bed in de rij liggen te wachten, dat ging me nog het meest aan het hart. Je bent een zieke, niet meer en niet minder, net of hou je op mens te zijn. Een zieke met een gebroken been of met inwendig letsel, het maakt allemaal niet uit, je ligt of staat daar in de rij te wachten tot je aan de beurt bent, je ligt of staat te kijk voor iedereen. En bij de arts wordt je simpelweg verteld waar je vervolgens heen moet of wat je moet (laten) doen. Ik heb de hele tijd dat ik in het ziekenhuis was niemand van de artsen of van het verplegend personeel aan Emre horen vragen hoe hij zich voelde, buiten de standaard vragen om, geen aai over zijn bol, niets. Aan de andere kant, ik zag de man die het bloed prikte vreemd opkijken toen ik hem hartelijk bedankte en hem vertelde dat hij zulke kundige handen had. Ik meende het ook echt, en ik zag dat het hem goed deed om een compliment te krijgen..... dus de medische kant voelt zich misschien net zo veronpersoonlijkt (is dit nog Nederlands of heb ik dit nu ter plekke bedacht) als de patient.

Maar Emre is weer helemaal de oude en zit weer op de fiets. Maar wel met hoofdbescherming ditmaal.

brand

Zal ik net een stukje over de afgelopen warme dagen schrijven, gebeurd er ineens iets anders....... de heuvel waar we op uitkijken stond in brand. En hoe! Het is droog, er stond een beste wind en binnen de kortste keren sloeg het vuur om zich heen. Wederom pyromanen, op drie plaatsen aangestoken. Elk jaar hetzelfde, minstens eenmaal per twee weken. Ditmaal was het echter link, in de buurt van de speeltuin en van het huis van de overburen die niet thuis waren. Vorig jaar was de brand ook bij de speeltuin. Eerst de brandweer gebeld, na tien minuten nog een keer. Daarna naar de overbuurvrouw, gevraagd of zij ook wilde bellen. Ze vond dat niet nodig. Maar vijf minuten later stond ze in de speeltuin met een bleek gezicht te kijken, het vuur was toch wel heel dichtbij gekomen. Iedereen in de speeltuin gevraagd of ze de brandweer wilden bellen. De brandweer kwam aanzetten net toen de eerste boom vlam vatte. Ja mevrouw, we wachten met opzet omdat we elke keer gebeld worden voor deze heuvel........

Vanmorgen ook weer de brandweer gebeld. Toen ik zag hoe snel het vuur richting huis van overbuurvrouw ging nog maar eens gebeld, helemaal toen ik zag dat de brandweer helemaal aan de andere kant van de heuvel was gearriveerd en daar begon met blussen. 5 Minuten later verscheen er nog een brandweer auto...... wederom op een andere plek. Schoenen aan en erheen gerend want het vuur kwam steeds dichterbij. En overal hingen mensen uit het raam te kijken. Ik riep tegen hen dat ze de brandweer moesten bellen en moesten zeggen dat ze naar onze straat moesten komen maar ik werd alleen maar schaapachtig aangekeken. De muhtar (burgemeester van de wijk) had toch gebeld....... Ja, de muhtar. Zijn gebouw is naast de speeltuin. Deze $&%&*(^ vent ging rustig om lunchpauze terwijl ik achter de brandweer aanrende! Maar goed, de brand...... De mensen keken allemaal liever dan dat ze belden. Het werd me even teveel en ik heb hen heel duidelijk verteld wat ik er van dacht. Dit is niet de eerste keer. Regelmatig komen de kinderen van de straat naar mij toe om te vragen of ik de brandweer wil bellen omdat er brand is op de heuvel, hun ouders bellen niet, de muhtar belt meestal zelfs niet.

De brandweer kwam met schop en bezem, ze waren te ver weg voor de waterslangen, en sloeg de brandhaard zoveel mogelijk uit. Daarna kwam er eindelijk een brandweer auto onze straat inrijden, en twee minuten later nog een.... maar het vuur was toen al uit. Toen alles weer rustig was ging ik even naar buurvrouw B, de enige waar ik 'normaal' mee kan praten. Zij had ook de brandweer twee keer gebeld en wij zijn samen de 'wachttoren' van de heuvel, of zij of ik belt de brandweer als het weer eens raak is. Ik wilde weten of ik nu echt zo vreemd was aangezien het leek dat ik me alleen druk maakte om het huis van overbuurvrouw en de speeltuin met al zijn bomen. Maar zij was net zo boos, verdrietig, bang en gefrustreerd als mij.

'Bir sey olmaz' zijn gevleugelde Turkse woorden, 'het loopt wel los, maak je maar niet zo druk, er kan niets gebeuren, don't worry!' De kinderen in de straat lopen de hele dag zonder toezicht buiten, er gebeurd hen niets. Ik zit soms met het hart in mijn keel te kijken naar wat ze uitspoken: voor wegrijdende autos rennen of fietsen, kleuters die met grote stenen naar elkaar gooien, vechten met grote stokken met scherpe punten en de nieuwste mode, elkaar beschieten met pistolen met plastic bolletjes, het type dat in Nederland verboden is. Dan is er nog de dubbele theepot met onderin kokend water en bovenin een pot met thee die ik overal op de grond zie staan en waar kinderen altijd langsjagen, kinderen die voorin de auto staan of bij de chauffeur op schoot zitten, kinderen achterop de motor of brommer zonder helm en hier in deze straat regelmatig kinderen die een rondritje krijgen op een scooter, twee staande voorop, twee achterop of minstens net zo leuk, een jongen van een jaar of twaalf, dertien op zo'n grote scooter, wat zeg ik, in een auto..... alleen. Het is allemaal 'bir sey olmaz' en er gebeurd nooit iets..... behalve met Emre en Timucin. Ik ben zo voorzichtig en zo bang voor die theepotten maar Timucin kreeg een beker kokende thee over zijn arm 3 jaar geleden. Ik vraag me af waar de moeders zijn als ik zie wat voor halsbrekende toeren kinderen uithalen in de speeltuin en op straat maar het zijn altijd onze twee mannekes die vallen.

De brand was net op tijd geblust. Komt het door de 'bir sey olmaz' mentaliteit of omdat ik zo op en neer aan het springen was met de buurvrouw? Ik denk eraan om een volgende keer hetzelfde te doen. Kijken wat er gebeurd als ik niet de brandweer bel. 'bir sey olmaz'. Het klotige is dat ik het echter niet kan laten......

nazar

Sinds een week of 2 dragen Emre en Timucin korte broeken. En sindsdien is het weer raak, kapotte knieen. Oke, alle kinderen vallen. Maar onze twee mannen vallen wel heel erg vaak. En elke keer is er iets kapot. Het valt de buren ook op. Twee jaar geleden vielen ze allebei zo vaak dat de buurvrouw voor hen ging lezen. Dit is een vers uit de Koran wat driemaal herhaald wordt, een bescherming tegen nazar oftewel het boze oog. Emre was die dag net op zijn hoofd gevallen. Na het lezen strooide ze zout over de kinderen, een ritueel. Sommigen geven een glas water, deze buurvrouw strooide dus zout. Precies in de wond, arme Emre. Het ging een paar dagen goed, geen valpartijen. Maar na een dag of 4 maakte Emre weer een beste smak. Hij schreeuwde savonds vanaf het balkon tegen de buurvrouw dat ze niet goed genoeg gebeden had, hij viel nog steeds.

Onze kinderen hebben werkelijk altijd wat. Valt Emre op de grond op zo'n manier dat er een steentje in zijn hoofd blijft zitten. Naar de kliniek om het te laten verwijderen. Een week later valt Timucin met zijn hoofd precies op een steen, 3 hechtingen. In een half jaar tijd brak Timucin tweemaal zijn arm... Het allermooiste kwam toen hij de arm voor de tweede keer in het gips had. Emre viel, elleboog uit de kom. Allebei met arm in de doek, een rechts de ander links. Ze noemen het hier nazar. Het effect van de negatieve gedachten van anderen, jaloezie, afgunst etc. Wij hebben voor turkse standaard twee mooie kindjes, ze zijn allebei 'blond'. Dat roept nazar op. Remedie is regelmatig voor hen laten lezen en een blauw oogje op hun kleren spelden. En dan is er nog een vers uit de Koran wat in een leren zakje om de hals wordt gedaan. Sommigen slachten zelfs een dier om onder de invloed van de nazar vandaan te komen. Vooral de Turkse vrouwen geloven in nazar. Sommigen gaan daarin heel ver, een vrouw vertelde mij dat ik niet zoveel naar de op de bank slapende Emre (toen nog baby) moest kijken, dat zou nazar op hem brengen.

E gelooft niet in nazar. Voordat de kinderen geboren waren ging ik regelmatig met hem mee op de bus (hij is gids). Er was een periode waarin alles mis ging, E had de ene (financiele) tegenslag na de andere. De chauffeur van de bus zei "nazar" en riep iemand in Konya die voor E moest lezen. E wilde dat niet maar tegensputteren hielp weinig. Zijn naam, geboortedatum, naam van zijn moeder en weet ik wat nog meer werd genoteerd en naar de Koranlezende Hoca gebracht. Een paar dagen later waren we thuis. Ik had een groot nazar oog in de kamer hangen. Die avond viel het zomaar PATS op de vloer in stukken. E en ik keken elkaar eens ongelovig aan, hoe kan dat nou? Vanaf dat moment ging het echter weer beter met E....

.

armoede

Vanavond was op een van de soaps op tv een scene van een man die op condoleance ging bij de familie van een van zijn arbeiders die was omgekomen tijdens een bedrijfsongeval. Opgegroeid in een villawijk kwam deze man voor het eerst van zijn leven in een huis van een arme familie. Een veelgebruikt idee met veel drama en geween, typisch Turks, daar gaat het nu even niet om, het was iets wat de man zei. Hij zei: op tv zien is anders dan wanneer je het met eigen ogen ziet, het was een ervaring die hem niet meer losliet.

Het deed mij denken aan de Ramadan van twee jaar terug. Het is de gewoonte om bij het begin van de Ramadan aan de minder bedeelden een voedselpakket te geven. Wij hadden maar liefst 2 pakketten gekregen. Ik kende een vrouw van de speeltuin. Ze was bijna blind, had 2 kinderen en haar man verdiende amper genoeg om de huur te betalen. Ik besloot om een pakket naar haar toe te brengen en ging op zoek naar haar huis. Viaviavia kwam ik in een uithoek van een straat terecht. De hal van het gebouw waar ze woonde was donker en het rook smerig. Ze was zo verbaasd toen ze de deur opendeed en mijn stem hoorde. Ik stapte met de kinderen naar binnen. Het zag er donker uit, er zaten grote vochtplekken op de muren. Ze liet ons de kamer in en ik kreeg een benauwd gevoel. Een raam waar amper licht doorheen kwam, een kale vloer met een oud tapijt, een oude bank en een wankele tafel, slechts 2 stoelen. Ze zaten aan een opklaptafel op de grond te ontbijten. Het ontbijt was schraal, olijven, boter, een stuk kaas en jam. Ze deed meteen het raampje open toen we binnenkwamen en verontschuldigde zich voor de stank. En inderdaad, het stonk verschrikkelijk. Ze vertelde dat het kwam van de riolering die onder hun huis langsliep. Ik hield het er amper uit en deze mensen woonden hier dag in dag uit. De kinderen waren onrustig, we stonden snel weer buiten. Het beeld liet me niet los en ik vertelde het aan E. We besloten om het geld wat aan het eind van de Ramadan als aalmoes wordt gegeven ook aan hen te geven, dus vlak voor het suikerfeest ging ik er weer heen. Het was een zonnige dag en nu was het duidelijk te zien hoe troosteloos alles eruit zag. Ik heb haar het geld gegeven, even 5 minuten gezeten maar hield het niet langer uit, de hele weg naar huis liepen de tranen me over de wangen. Hoe vaak had ik niet de beelden gezien op tv, maar het maakte inderdaad pas werkelijk indruk toen ik het met eigen ogen aanschouwde. Wat voelde ik me dankbaar met mijn spullen en mijn warme huis.

Ik moest daar allemaal ineens aan denken toen ik die man op tv zag zitten worstelen met zijn geweten. Er is veel armoede in Turkije en ik woon er middenin. 4 Jaar geleden zaten we finacieel volledig aan de grond, geen geld om zelfs maar een chocoladereep te kopen voor de kinderen. Het was een bijzondere tijd. Mensen kwamen een pan met eten brengen onder het mom van teveel gekookt.Toen ik met de kinderen in de winkel stond en Emre uit moest leggen dat ik geen bananen en sinaasappels kon kopen kwam een buurvrouw voorbij en duwde Emre 5 lira in zijn handen. Toen de aardappels op waren stond er een baal met nieuwe aardappels voor deur, er kwamen op mysterieuze wijze levensmiddelen op het moment dat ik ze nodig had. Ik kon rijst weggeven en een week later kwam iemand me een paar kilo rijst brengen. Het leek bonen en kikkererwten te regenen en na het offerfeest zat de hele vriezer vol met vlees voor maanden. Het is geen tijd die ik graag over zou willen doen, maar het is zonder meer een van de meest bijzondere van mijn leven.

Turken vinden het de gewoonste zaak van de wereld om te helpen. Ik hoefde nooit te vragen, uit te leggen, men wist gewoon hoe de situatie was. Het is niet iets om je voor te hoeven schamen, om te verbergen. Geen verborgen armoede maar saamhorigheid. De staat helpt niet echt, maar de mensen doen hun best. Een paar maanden geleden stond er in de krant dat een vader en moeder samen in de gevangenis waren gezet omdat ze, als ik me niet vergis, een ziekenhuisrekening niet konden betalen. De kinderen bleven alleen achter. Meteen nadat het op tv was geweest werd de rekening betaald door een onbekende persoon. Dergelijke dingen gebeuren bijna dagelijks. Degenen die het land besturen mogen misschien niet de meest nobele beweegredenen hebben maar de Turken zelf zijn beste lui. Niet zo obstinaat als de Hollanders, een beetje te mak naar mijn mening. En naar mijn Hollandse mening ook veel te meegaand en berustend. Maar gelukkig zijn we allemaal anders, wat viel er anders nog van elkaar te leren....

dag van het kind

Vandaag was het dan officieel Kinderdag. Het wordt gevierd in stadions en op schoolpleinen, met parades en volksdansen en gedichten en liederen. Ik noem het officieel liederen want het zijn van die standaard versjes met pompeuse tekst en met piano begeleiding, althans op de scholen. In de stadions (waar alle scholen van een wijk zijn verzameld) is het een beetje moderner van aanpak al zijn die gedichten er nog steeds een belangrijk onderdeel. De gedichten zijn ook zo officieel, over hoe de republiek werd uitgeroepen, de vijand verslagen, nationalisme met een hoofdletter N. Toen de kinderen kleiner waren ging ik met hen naar de school achter ons huis om de hele poppenkast te zien. We gingen laat zodat we niet naar de officiele blabla hoefden te luisteren. De volksdansen waren altijd leuk, er zat ook altijd wat moderns tussen. Maar altijd kwamen er dan weer kinderen tussendoor met gedichten, kindjes van 6 jaar die het over de republiek hebben, over de taak van de burger.


Maar goed, we hadden al genoeg volksdansen gezien en wij besloten om naar het museum van moderne kunst te gaan. Deze had volgens een artikel op internet een labirant georganiseerd voor kinderen, vol met spelletjes, raadsels en presentjes. Emre was zo enthousiast, hij is gek op zulke dingen. Om 9 uur vertrokken we per dolmus, trein, boot en om half 12 waren we bij het museum. Daar werd onze pret snel gedrukt. We hadden moeten reserveren, het was alleen voor groepen. Mooi dat dat niet op de informatiesite op internet stond, daar werd iedereen uitgenodigd. Na wat gekibbel kregen we een snelle privetour. Daarna hebben we nog ruim 2 uren de andere tours gevolgd. Het was op zich origineel. Overal in het museum waren routes in verschillende kleuren. Op die routes stonden dozen met daarin raadsels over een van de schilderijen. Onder dat schilderij was dan een doos met iets erin. Die voorwerpen wezen met elkaar weer een schilderij aan. Arme groepen, zij mochten maar 1 kleur doen, wij hebben ze allemaal gedaan. Daarna een grote kamer vol met tekenmateriaal waar ze zich met verf hebben uitgeleefd. Voor het eerst in hun leven met plakkaatverf. Ze genoten.

Op de scholen in Turkije is handenarbeid een vak wat erbijhangt. Kinderen krijgen opdrachten die ze vaak thuis moeten uitvoeren. Materiaal moeten ze zelf aanschaffen. Plakkaatverf is loeiduur en wordt dus niet gebruikt. In plaats daarvan moeten we het met waterverf doen. Ze lieten me beloven dat ik ook plakkaatverf ga kopen, ik herinnerde me de fijne momenten op school met die verf.

Het meisje wat ons de rondleiding gaf vertelde dat ze vooral met achterstandskinderen, "arme" kinderen werkten. Deze waren ook in de tekenkamer, het was een groot contrast met de andere groepen die er waren. Een jongen wilde beslist op de foto. Hij was doof en riep zijn vriend erbij. Die had die morgen een gedicht voorgedragen op school vandaar zijn mooie kleren, een kostuum wat hij had gekregen toen zijn broer ging trouwen. Het was te groot, op de groei gekocht.... Ik wilde hem het internetadres van mijn blog geven maar bedacht me net op tijd dat ze waarschijnlijk van hun leven nog nooit achter een computer hadden gezeten. Hij was zo blij toen hij de foto terugzag op mijn camera. Voelde me ineens even heel klein toen ik dat blije gezicht zag. Alleen omdat ik een foto van hem had gemaakt, zo blij omdat hij zichzelf op de camera kon zien. En daar loop ik te mopperen over een misverstand in een museum en een boekenbeurs die er niet is en mijn kinders die niet genoeg handenarbeid krijgen..... Luxe problemen....

De jongen laat me nog steeds niet los, evenals de andere kinderen, hun oude kleren, de ongewassen en ongekamde haren, de kapotgetrapte schoenen. Het was een akelig contrast met de andere kinderen die speciaal voor deze dag op hun paasbest gekleed waren. Had ik niet al een keer genoemd dat Turkije voor mij vooral het land van tegenstellingen is? Maar gelukkig, toen ze eenmaal aan het verven en tekenen waren bleek dat ze toch allemaal stuk voor stuk vooral kind waren. Het was heerlijk om te zien hoe zo'n 50 kinderen zich stuk voor stuk artistiek aan het uiten waren en helemaal vergeten waren wat ze droegen. Want zowel het paasbeste jurkje als de oude broek werden even vies, kunst maakt geen onderscheid tussen rijk en arm.


Alles wordt versierd met vlaggen


in de trein


op de boot

23 april

23 April 1920 was de dag dat het Turkse parlement voor het eerst bijeen kwam en deze dag werd daarna door Ataturk uitgeroepen tot de Nationaled dag van de Soevereiniteit en de Kinderen. Uit de hele wereld komen kinderen in Turkije bijeen om deze dag te vieren. De buitenlandse kinderen verblijven bij Turkse families en op deze manier ontstaan er vriendschapsbanden over de hele wereld.
Op 23 April en de dagen ervoor worden overal festiviteiten georganiseerd. De kinderen en ik vinden het prachtig om al deze festiviteiten af te lopen, vandaar dat ik het blog er even bij heb laten hangen. Op donderdag tijdens een wandeling vielen we met de neus in de boter. Een grote parade met kinderen, niet alleen uit Turkije maar ook uit China, Indonesie, Jemen, Bulgarije Marokko en Macedonie. Het hele weekend door gaven deze kinderen een dansvoorstelling. Zaterdag was een uitgebreid programma met oa theater en goochelaar tussen de dansen door. Foto's staan onderaan de tekst.

Vandaag stond een parade op het programma. Ik had het allemaal goed nageplozen op internet, het zou een unieke parade zijn. Wel, heel erg uniek, ipv 2 uur was het al om 1 uur afgelopen en we hebben alleen de losse onderdelen van de parade gezien nadat deze ontmanteld was, kinderen in prachtige kostuums onderweg naar hun huis.......


Dan maar ijs eten. Daarna langs de zee gewandeld, broodje vis gegeten en met de trein weer terug. Emre herinnerde zich ineens dat er in de wijk Pendik een boekenbeurs zou zijn, dat had hij op de folder van Pendik gezien. Dus wij naar Pendik. Daar werden we van de ene plaats naar de andere gestuurd. E was het na een half uur zoeken zat en vertrok met Timucin naar huis. Maar Emre en ik zetten onze speurtocht naar de graal voort. Bewaking 1 zei in het cultureel centrum, maar die was dicht, bewaker 2 zei een andere tent verderop, een half uur gewandeld maar geen tent te vinden. Op de terugwandeling kwamen we langs het politie buro. Agent gevraagd, die wist ook van niets. Maar weer naar de tent. Bewaking 3 wist het niet. Toen was ik het zat. Ik liet hem de tekst kinderboekenbeurs op het programma zien en vroeg hem iemand te vinden die het me wel kon vertellen, ik werd behoorlijk flauw. Een andere man, die wist het ook niet, maar even achter de schermen vragen. Komt hij terug met het zwakke verhaal dat de beurs al was afgelopen, die had op dezelfde plek gestaan voordat de tent werd opgezet. Kom nou, dikke onzin!! Er is gewoon geen kinderboekenbeurs, punt. Ik heb de gemeente Pendik ontmanteld. Ze dachten reklame te maken op deze manier, kijk eens Pendik denkt zelfs aan een kinderboekenbeurs, hoe cultureel..... Maar mooi dat ik er doorheen geprikt heb, ze hadden natuurlijk niet op een Nederlandse boekenwurm en wurmpje gerekend, Ha! Ik weet bijna wel zeker dat ik de enige ben die naar die beurs gevraagd heeft, Turken lezen weinig boeken. Ik wil wat doen, ik ben boos op Pendik, dat ze mij een kleine twee uren van hot naar haar hebben gestuurd voor nix. En dus schrijf ik het op mijn blog: De Gemeente Pendik Liegt!! Doet Zich Voor Als Cultuur Liefhebber Maar Is Een Cultuurbarbaar!!!! Boykot Pendik!!!

Zo, dat lucht op......


Indonesie


Bulgarije


Macedonie



Timucin heeft duidelijk genoeg van al het gedans: ik heb Honger!!


Afsluiting, Lahmacun eten met de buurman

de hondenfilm

In December werden we door vriend Ivan benaderd, of we wilden meewerken aan een documentaire over straathonden. Met veel plezier zijn we een dag met hem en met de cameraploeg onderweg geweest. Het verslag van deze dag staat op de site van Actie Zwerfhonden, ik heb het hieronder gecopieerd:

2 December. Hier ging het vandaag helemaal anders dan anders. Een ding was hetzelfde, vroeg opstaan, wederom om half 7 uit bed. Maar we gingen ditmaal niet naar school maar naar de zee!! En dat was natuurlijk wel leuk. Ivan vond ons met gemak, we stonden langs de weg. En toen op naar de man die de honden en de katten voert langs de zee. Een heeeleboel katten gezien evenals een paar honden maar de man zelf helaas niet, we hadden denk ik (achteraf praat) wat meer heen en weer moeten rijden, we stonden op een plaats op de man te wachten. Ivan was even weg om de "stem" van de film te regelen, dat wordt een zeer bekende Turk. Een dik uur langs de zee gewandeld, was op zich heerlijk. Daarna voegde Ivan zich weer bij ons, met elkaar even snel een tosti gegeten en daarna op naar Gulsuyu, waar we veel opzien baarden, helemaal toen de camera's uit de auto kwamen en ze begonnen te filmen.

De honden lagen prinsheerlijk in de zon. In een mum van tijd had zich er een groep kinderen verzameld om de honden en de cameramannen. Ik ging naar huis om het eten van de honden klaar te maken. Keek even uit het raam en schoot in de lach. De honden waren zo lui als de bliksem en vertikten het om achter de kinderen aan te rennnen. Ze keken alleen wat loom zo van: doe het zelf maar!! Ze wilden ze naar de speeltuin hebben maar dat deden de honden dus niet. Ik naar beneden. Ik
had ze in een wip in de speeltuin, ze renden achter de wandelde etensbak aan. Het eten moest echter nog even wachten, eerst op de film!! De kinderen vonden het allemaal prachtig, de honden genoten van alle aandacht.

Er zijn een paar intervieuws gemaakt met de kinderen, en volop foto's. Daarna mochten de honden eindelijk eten.
Wij gingen mee naar Sariyer, een wijk aan de Bosporus. Een prachtige rit met een schitterend uitzicht over Istanbul
en de Bosporus. Maar het asiel waar we daarna kwamen was een anticlimax. Hongerige en broodmagere honden, het bleek
dat ze al een paar dagen geen eten hadden gehad. De dierenbeschermers van SHKD en EHDKD gaan proberen een oplossing voor de honden te vinden. Iedereen was behoorlijk down van wat we hadden gezien en we reden in stilte verder naar de volgende locatie, het Belgrad bos. De kinderen hebben daar heerlijk door de bladeren gerend. Dankzij onze honden hebben ze in de afgelopen weken meer bos gezien dan in hun hele leven!!!

Als laatste gingen we naar het bosasiel. De honden koekjes gevoerd, wij koekjes gegeten (honden hondekoekjes, wij COCOSMAKRONEN en ontbijtkoek, allemaal uit Nederland, dank je wel!!!!). Daarna weer naar huis, we waren allemaal best moe. Maar het was een geweldige dag, die we niet snel vergeten. De kinderen uit de straat blijven maar vragen wannneer de film klaar is. We hebben de cola en de popcorn al klaar :)) . Toen ze de foto's van de diapresentatie over de film van zichzelf op internet zagen waren ze natuurlijk door het dolle heen, helemaal dankzij de ondertitels , ze worden in een naam genoemd met een handvol ZEER bekende Turken (helaas is de ondertiteling verdwenen nadat er extra foto's bij zijn gezet).

Voor zover het verslag. De film is eindelijk klaar. Er is ook een engelse versie gemaakt die hier te zien is. Het is even goed kijken maar Emre en Timucin zijn verschillende keren in beeld. Ik ben van achteren gefilmd terwijl ik naar beneden ren met de honden achter me aan. Waar het verzorgen van 3 straathonden al niet toe kan leiden.....

PS. Het is belangrijk dat er zoveel mogelijk reacties achtergelaten worden op de site waar de film op staat. De site wordt namelijk in de gaten gehouden door de personen die verantwoordelijk zijn voor het wanbeleid met de straathonden. Hoe meer (buitenlandse) reakties, hoe duidelijker het wordt dat ze vanuit de hele wereld in de gaten gehouden worden. De reactie kan gewoon in het Nederlands worden geschreven, mag ook in het engels, zolang maar duidelijk is dat het bericht uit Nederland komt.

kleine gasten

Zaterdagavond toen E thuiskwam lag er een kleine hond in onze kolendoos. Toen hij het me de volgende morgen vertelde heb ik het eerst maar wat eten gegeven. Daarna een bericht gestuurd naar Actie Zwerfhonden, misschien dat ze een plekje kunnen vinden voor dit broodmagere beestje wat amper kon lopen. Gisteren heb ik het een paar keer gevoerd, het arme beest schrokt alles naar binnen. En elke vijf minuten kijken of er al een reactie was op mijn mail. Nagedacht, alle asiels zitten al overvol, het helpt zo weinig om dit beestje er ook bij te proppen. Maar als ik het buiten zet dan overleeft het niet, zo mager....... of misschien juist wel, het heeft de drang om te overleven.... Hoe levenloos was het gisteren en hoe enthousiast kwispelt het vandaag. Ik kan het hier niet houden, buren zijn het daar absoluut niet mee eens. Daarnet kon ik net op tijd de buurjongen stoppen die het met een stok naar buiten wilde prikken. Hij zag het niet zitten, buiten gooien met dat ding. Ik heb even met hem gepraat, gezegd dat er misschien een oplossing voor is, als dat niet zo is dan zet ik hem zelf buiten. Ik denk dat dat de enige oplossing is. Vandaag nog even goed eten geven zodat het aansterkt en dan ergens uitzetten waar ik het eventueel voer kan geven, een eind uit de buurt van ons huis. Want onze andere honden accepteren geen buitenstaanders. Hoe langer ik er over nadenk hoe beter het me lijkt. Hij hoort niet achter tralies. Blij dat iemand het hier gebracht heeft zodat het even op krachten kan komen.

Het is een lief beestje, zo blij toen ik het eten gaf. En ik ben verdrietig dat buurjongen zo is opgevoed dat hij dat niet kan zien. Ik probeer me voor te stellen hoe hij denkt, maar ik kan het niet. Er tegenaan praten helpt weinig, ik heb dat allemaal al eerder geprobeerd. Dit is niet mijn eerste kleine gast. Twee jaar geleden kwam er een zigeunerjongen aan de deur, zo'n 10 jaar oud. Of ik ook kleren voor hem had, hij had het koud. Ja hij stond te trillen en was helemaal nat van de regen. Ik heb hem wat oude kleren gegeven. Net toen hij weer de trap afliep vroeg ik hem of hij wat wilde eten. Vanaf die dag kwam hij regelmatig langs voor eten. Soms een bord warm eten, soms een boterham met vanalles ertussen. En, tot mijn afgrijzen, een beker melk met 3 suikerklontjes, bleh. We hadden kleine gesprekjes. Hij wilde graag naar school maar dat ging niet. Hij kreeg geen eten van zijn moeder omdat hij niet wilde werken. Hij wachtte regelmatig op mij bij de markt zodat hij me kon helpen dragen. Een keer zag hij hoe ik Emre en Timucin een dikke kus gaf en even aankroop toen ze buiten gingen spelen en ik kon de pijn in zijn ogen zien, het brak mijn hart.
Soms nam hij andere kinderen mee. Dit was minder leuk, maar ik gaf hen ook wat. Een van die kinderen kwam op een gegeven moment alleen, en met een vriend... En de buren begonnen te mopperen. Tegen mijn kleine vriend gezegd dat hij voortaan alleen moest komen. Toen werden er schoenen voor de deur van de buren gestolen, het hek van de dam. Dat hadden 'die van mij' gedaan. Dikke ruzies. Als ik zo graag iets goeds wilde doen dan moest ik dat maar ergens anders doen, niet voor zigeuners, dat waren allemaal dieven! De bom ontplofte toen ze op een dag zagen dat hij en een vriendje van hem de boodschappen voor mij naar boven droegen. Ik had al tegen hen gezegd dat ze niet naar binnen moesten gaan maar ze moesten en zouden die boodschappen voor de deur neerzetten. Een buurvrouw begon, de rest kwam snel meedoen. Dat ze dieven waren, dat ik het gebouw onveilig maakte door hen steeds maar binnen te laten. En mijn kleine vriend liep met opgeheven hoofd naar buiten, ik was in tranen. Toen ik hem later buiten weer tegen kwam vertelde ik hem dat hij niet meer kon komen, de buren accepteerden het niet. Maar als hij eten wilde dat hij het dan tegen Emre moest zeggen, die was altijd wel buiten. Ik heb hem daarna een lange tijd niet meer gezien. Tot op een dag toen ik Emre van school haalde ik ineens "Ija abla" (abla betekent oudere zus) hoorde. Ik keek verbaasd op en zag mijn kleine vriend. Hij was verhuisd, daarom zagen we hem niet meer. Maar hij was me niet vergeten.

Wat was ik kwaad, wat voelde ik me machteloos toen de buren zo tekeer gingen tegen mij. En met wie ik er ook over praatte, iedereen zei hetzelfde: dat ik uit moest kijken met zigeuners blablabla. Ik zag het helemaal niet meer zitten met de Turken, wat hadden ze een vooroordelen. Maar goed, toen ik er goed over nadacht, besefte ik dat het niets met Turk, Nederlander of weetikveel te maken heeft, het is menseigen. Nee, ik begin niet weer over geweldloze communicatie. Ik wil alleen zeggen dat het mijn ogen geopend heeft, dat vooroordelen voortkomen uit angst. En dat realiseerde ik me net op tijd vanmorgen toen ik met de buurjongen begon te praten. En ik vertelde hem dat ik begreep dat hij bang was dat ik nog een hond zou adopteren. En nadat we gepraat hadden zag hij er vanaf af om het hondje naar buiten te prikken met een stok en mij de kans te geven om een oplossing te vinden. En dat geeft een kick! Om voorbij die vooroordelen te gaan op zoek naar wat er werkelijk in die ander speelt. En om dan een oplossing te vinden waarin beide partijen zich kunnen vinden. Ik was er eigenlijk al vanuit gegaan dat hij de hond naar buiten zou doen. Hij was vastberaden en ik begon al wat te trillen van machteloosheid en hulpeloosheid. Maar door me even in hem te verplaatsen kon ik ervoor zorgen dat ik deze kleine vriend met toestemming van buurjongen in elk geval nog een dag kon laten aansterken. Ik kan eventjes de hele wereld aan, wat een goed gevoel. Dat ik niet in de aanval hoef te gaan of boos hoef te worden om te krijgen wat ik wil, dat ik mens kan blijven maar vooral, dat ik de Mens tegenover me kan zien.....

schoonmaak

Drie dagen lang had ik geen tijd om te schrijven. Eerst had ik het te druk met schoonmaken. Ik weet niet wat het is dat over me komt maar zodra het voorjaar is en het weer warmer wordt krijg ik de kriebels en voordat ik het weet heb ik alles overhoop gehaald. Ik HOU helemaal niet van schoonmaken, laat staan een voorjaarsschoonmaak en ik ben een dwangmatige ontkenner. Nee, ik doe daar niet aan, ben je nou, ik ben niet zo'n Huisvrouw Type hoor! Maar mooi dat ik me dus ineens in een totaal overhoop gehaalde keuken vond.

Turkse vrouwen zijn fanatieke poetsers. Overal waar ik kom zijn de huizen altijd kraakhelder. Ik zie de vrouwen dan ook om zich heen kijken als ze onverwacht op visite komen en in de kamer gaan zitten. Want ik loop altijd achter en overal ligt wat. Krijg ik visite dan jaag ik als een wilde door het huis en gooi alle dingen die me voor de voeten komen in de achterkamer. En die gaat dan op slot. Soms zit ik jaloers in die schone opgeruimde en vooral lege huizen, wat een luxe. Wij zijn een verzameling verzamelaars, niets mag weggegooid worden. Het zit in de genen van mijn familie en in die van E, geen redden aan dus. E verzamelt boeken, tijdschriften, papier; zodra er het woord Turkije opstaat dan mag het niet weggegooid worden, hij zou het nog eens nodig kunnen hebben in zijn werk als gids. Verder kan hij alles 'vast nog wel een keer gebruiken', dit gaat zelfs tot aan oude schroeven en spijkers..... Van Schoonvader mag ik gewoon Helemaal Nix weggooien, Alles Blijft Bewaard. Hij is hier berucht in, ik heb verhalen gehoord dat hij alles wat mijn schoonmoeder weggooide weer uit de vuilnis haalde. Timucin heeft iets met kartonnen verpakkingen. Alle dozen van het speelgoed wat hij krijgt blijven bewaard. En Emre kan gewoon Alles gebruiken, net als ik iets weg zal gooien snaait hij het uit mijn handen.

Goed, ik was dus aan de keuken begonnen. De eerste middag ging redelijk goed, alles ondersteboven gehaald, ik werd met rust gelaten door de kinderen die druk buiten aan het spelen waren. 's Nachts kreeg Emre koorts. De volgende dag had hij overal uitslag. Hij was de hele dag koortsig en hangerig en de keuken bleef erbij. Afgelopen nacht hebben we allebei weinig slaap gehad omdat hij zo onrustig was 'snachts. Vandaag maar naar de dokter geweest. Wat bleek, Emre heeft roodvonk. Hij heeft voor 10 dagen een doktersrapport gekregen, twee weken niet naar school, Twee weken lang uitslapen, twee weken lang geen ruzie met de juf, twee weken lang lekker samen. Maar wel met een overhoopgehaalde keuken. Oef!

het openbaar vervoer

Gisteren moest ik naar de tandarts. Ik ga graag naar de tandarts want dan kan ik met de dubbeldekker. Daarbij heb ik een hele lieve tandarts. Wat tandarts betreft ga ik nooit meer naar Nederland, maar dat terzijde, we hadden het over de dubbeldekker. Ik zit zo graag bovenin, en dan het liefst helemaal voorin. Net of bekijk je de wereld vanaf een rijdende toren, oke, toren-tje, zo hoog is ie nu ook weer niet... Het is een spannend moment als de bus eraan komt, ze hebben de meest prachtige kleuren doordat ze als rijdende reklameborden worden gebruikt. Stiekem even denken dat ik heeeel ver weg ga, want dat idee krijg ik automatisch als ik de bus aan zie komen. Hetzelfde gevoel als wanneer ik met de intercity bus door Turkije reisde. De hele nacht in de bus, van de ene kant van Turkije naar de andere. Het opgewonden gevoel als ik in het enorme busstation stond waar iedereen stond te schreeuwen, overal mensen in en uitstapten. De stations zijn overal gemoderniseerd, het is nu veel overzichtelijker maar ik mis dat chaotische. Elke keer als ik in Antalya bij het busstation langsliep kreeg ik de kriebels en wilde ik mijn rugzak pakken en in een bus stappen. Een foto van het oude busstation houden jullie tegoed, ik heb lang op internet gezocht maar niets kunnen vinden.

Het openbaar vervoer in Turkije is uniek. Overal rijden minibusjes, deze rijden zonder vaste tijd. Je staat gewoon ergens langs de kant van de weg te wachten en steekt je hand op als er een voorbij komt. Dan zijn er de stadsbussen. Er zijn honderden verschillende lijnen in Istanbul en duizenden bussen. Maar ik red me al aardig. Afgelopen weekend ben ik met een van de intercontinentale stadsdiensten naar het Europese gedeelte gereisd.
Over de Bosporus brug. Het blijft elke keer weer magnefiek. Oke, degene naast me staat in mijn oor te ademen zo vol zit de bus want openbaar vervoer heeft veel staanplaatsen, en men blijft instappen ook al staat het vol. Maar ik had een standplaats bij het raam en ik kon van het uitzicht over de Bosporus genieten.

Vervolgens zijn er treinen. Hier maken we veel gebruik van, snel en goedkoop. En interessant. Gisteren ging ik met de trein terug en tot mijn grote verbazing rijdt er ineens iemand een kruiwagen naar binnen met daarop twee grote balen. Turken slepen altijd vanalles overal mee heen. Op de vliegvelden zie je ze met balen, bij de bussen, bij de treinen en ik vraag me nog steeds af wat ze allemaal toch met zich meeslepen. Het is al verschillende keren voorgekomen dat we bijna ons station misten omdat er midden in het gangpad, of nog leuker, precies voor de deur, balen waren neergezet zodat we er niet langs konden.

Iets anders waar we graag gebruik van maken is de veerboot van het ene continent naar het andere. Heerlijk met een kop thee op de boot. Istanbul vanaf het water bekijken, het Topkapi paleis, de skyline met moskeeen en hangbruggen. Voor de kinderen is het een feest om met het openbaar vervoer te gaan, zolang we maar niet in de gewone bussen stappen.


Na de boot willen ze in de tram of de metro. Niet de gewone moderne metro maar de kleine, 125 jaar oude metro die werkt met een kabel. Het ritje duurt maar een paar minuutjes maar het is een geweldige ervaring.
Vervolgens is er de oude tram die heen en weer pendelt over de meest populaire winkelstraat waar onder ander ook het Nederlandse consulaat gevestigd is.

Dan is er nog de moderne metro, de moderne tram, de dodenrit met een taxi.....Wat vervoer betreft is Istanbul voor mij en voor de kinderen een gigantisch attractiepark en kunnen we de hele dag met vervoer alleen wel zoet zijn.

kolenkachel

Toen ik voor het eerst bij mijn schoonouders kwam maakte ik kennis met de kolenkachel. Ik wist gelijk, dit is niets voor mij. Wat een werk. Eerst elke dag alle as eruit schudden, dan de asla legen. Het fijne stof van de asla dat overal heenstuift. En dan de kachel vullen. Kolen, hout, karton, krant. Om nog niet te spreken van de stank. En dan de warmte die dat ding gaf. De kamer waar de kachel stond was zo warm dat je in een t-shirt zat, maar de rest van het huis was ijskoud. Mijn arme schoonmoeder stond altijd in een ijskoude keuken te koken en af te wassen.

En nu woon ik in hetzelfde huis en stook kolen in dezelfde kachel. En ik ben aan mijn kachel gewend geraakt. De kamer is zo snel warm als je de kachel aandoet en was drogen is simpel boven en naast de kachel. Het is zo lekker om achter de kachel te zitten als ik het koud heb.

Het probleem met de vreselijk warme kamer en de rest van het huis koud hebben we opgelost: gewoon alle deuren openhouden. Hier zijn we uniek in. Wie hier in Turkije een kolenkachel heeft heeft 1 warme kamer en de rest van het huis is koud. De kamer is zo warm dat ze in hun ondergoed zitten, maar de kamerdeur blijft dicht. Mensen die hier op visite komen doen ook als eerste de kamerdeur dicht. En dan zien ze hoe goed het werkt om alle deuren open te houden, overal is het lekker warm. Wat een goed idee..... Maar er verandert niets, ze houden thuis die kamerdeur dicht. En ik vraag me af hoe ik als koppig wicht in een land terecht gekomen ben als Turkije. Om een wijze les te leren?

Maar goed, onze kachel verwarmt drie kamers en de keuken. Desalniettemin blijft het een lelijk en zwaar bakbeest en ik heb nog steeds een gruwelijke hekel aan de as. En dan heb ik het nog niet over de plastic zakken met kolen vullen. We gooien de kolen niet zomaar hop in de kachel maar we vullen plastic zakken met kolen die we per keer zo in de kachel kunnen gooien zonder steeds zwarte handen te krijgen en om het kolenstof in huis te beperken. Maar die plastic zakken vullen is een smerig werkje. Pikzwarte handen hou je ervan over en het blijft onder de nagels zitten. Ook als ik de kachel smorgens schoonmaak zit ik regelmatig onder de zwarte vegen en overal in het huis vind ik dus regelmatig zwarte vingers op deuren en lichtknopjes.

Steeds meer mensen stappen over op aardgas. Schoner en gemakkelijker dan kolen maar veel duurder want ze gaan van 1 kamer verwarmen ineens naar een huis verwarmen, een huis wat bovendien vaak niet goed geisoleerd is. Alleen in de achterstandswijken in Istanbul wordt nu nog kool gestookt, in onze straat zijn nog een paar families over. Reden is dat aanleg van de aardgasleiding van de straat naar het huis zelf betaald moet worden. Ons gebouw stookt kool en blijft dat denk ik ook nog de komende jaren doen. De huiseigenaren wonen zelf niet in het gebouw en om nu voor de huurders zoveel geld uit te geven.....

Turkije is een land van tegenstellingen, een ervan ervaar ik in mijn huis als mijn kinderen naast de kolenkachel met de computer op internet zitten, twee tijdperken naast elkaar.

Ija

Mijn kinderen noemen mij Ija. Geen mama, moeder of Anne, de Turkse variant, maar gewoon Ija. Het is een bedenksel van Emre. Toen hij begon te praten was het niet mama of papa of baba (wederom turkse variant) maar Ija. Hoe origineel. En wat had hij een moeilijk dilemma praktisch opgelost. Want ik wilde geen Anne genoemd worden. Het grootste gedeelte van de zwangerschap hebben we bij mijn schoonouders gewoond en daar hoorde ik altijd kinderen gillen AnnEEEEE. Later begreep ik dat het gewoon komt omdat kinderen en moeders altijd schreeuwen want moeders staan meestal op het balkon als ze hun kinderen roepen en zijn binnen als de kinderen hen roepen. Dus moeten ze schreeuwen. Maar in die tijd heb ik een behoorlijke afkeer van dat woord gekregen. Anne werd het dus met zekerheid niet.

Ik hoopte wat stiekum op mama maar mijn schoonmoeder zag dat helemaal niet zitten. Want mama betekent voer in het turks en wordt ook tegen kleine kinderen gezegd: eet je mama op. Daar had ze wel gelijk in, behoorlijk onnozel om steeds met voer aangesproken te worden. Hoe Emre erbij kwam weet ik niet maar zijn eerste woord was 'Ija' En Timucin heeft dat van hem overgenomen. En tussen alle AnnEEEE's zit nu dus ook een IjAAAA, want ze schreeuwen net zo hard. Veel kinderen in de buurt spreken mij nu met Ija aan, en sommige volwassenen ook! Maar het klinkt wel komisch, de buurjongen heeft het steevast over 'de Ija's' als hij ons bedoeld.

Emre is nu bijna 8 maar het blijft Ija. Het wordt hem soms wel moeilijk gemaakt door de meer traditoneel denkende mensen. Het is toch niet respectvol om de moeder bij de naam te noemen, hij moet Anne zeggen. Als ik er tegenin breng dat ik niet met 'Anne' aangesproken wil worden dan krijg ik steevast te horen dat ik genoeg verturkst ben om eindelijk 'Anne" te heten. In het begin sprong ik altijd in de verdediging, nu vraag ik vaak dat als zij naar het buitenland zouden verhuizen zij dan met 'voer' aangesproken wilden worden. En de deur-dicht-gooier is altijd: "ik zie liever respect in gedrag dan in een naam."
Ach, ik begrijp hen wel, in het Turks is Anne bijna een heilige naam. Afgelopen zondag hoorde ik een gedicht over al de Turkse woorden waar Ana (oudturks) in voorkomt. Tientallen. En geen enkel woord met baba erin....... Leuke variant: waarom is er wel een ananas en geen babanas?

Ik hoop dat mijn jongens gewoon doorgaan met Ija. Al vraag ik me af wat mijn kleinkinderen dan zullen gaan zeggen. Oma is of AnneAnne (moeder van moeder) of BabaAnne (moedervanvader). Zou ik dan babaIja worden? Goed, voorlopig is Emre nog 7 en Timucin nog 5...... maar stiekum hoop ik dat ik gewoon 'oma' mag worden.

op het matje

Manlief en ik zijn gisteren op het matje geroepen bij de school psychologe. Althans zo voelde het. Het zou een gesprek zijn over Emre, dat hij behoorlijk voorop was in de leerstof en zich verveelde in de klas wat zich uitte in dromen en praten met andere kinderen. Het werd echter een gekibbel over Het Belang Van Huiswerk. We werden verwelkomd door drie Dames, Emre's juf, de Engelse juf (sinds vorige week een les engels per week, een "keuze" vak oftewel dictatuur van de meerderheid van de ouders 'zucht') en de psychologe. Het werd echter al vlot duidelijk dat de dames het niet eens waren met de manier waarop wij met huiswerk omgaan. E had een briefje geschreven aan de Engelse juf ivm huiswerk voor Engels (vijf keer hetzelfde dialoog overschrijven). Het probleem is dat Emre over het algemeen de behandelde stof al beheerst (ook het Engels) en ik vind het te gek om het dingen te laten herhalen die hij al weet. Had hij er nu plezier in, wel dan maakte het mij niets uit, maar dat huiswerk is elke keer een lijdensweg. Ik had met veel moeite al een compromis met zijn juf bereikt over huiswerk van rekenen. Het is al genoeg dat hij in de klas steeds hetzelfde op zijn bordje krijgt, thuis hoeft dat van mij echt niet.

Om een lang verhaal kort te maken, het werd een uurlang gezemel over hoe belangrijk het wel niet is dat hij zich aan het systeem houdt en al het huiswerk maakt wat hem gegeven wordt. En dat wij als ouders het verkeerd doen! Wij moeten hem vertellen dat het belangrijk is dat iedereen hetzelfde is in school, als zijn klasgenootjes huiswerk moeten maken, moet hij datzelfde huiswerk ook maken. Dat hij op de leerstof vooruit is is JAMMER, maar daar is NIETS aan te doen, zo is het systeem.

Ik merkte verschillende keren op dat we alleen maar aan het kibbelen waren over het systeem en huiswerk terwijl ik liever sprak over Emre en wat we eraan kunnen doen dat hij weer plezier krijgt in school. Dat hij wat sneller de stof opneemt dan de andere leerlingen in zijn klas en dat hij daar nu zo'n beetje voor gestraft wordt. Dat hij al kon lezen sinds hij vier was, dat hij de rekenstof van de eerste klas met 5 jaar beheerste. We kregen toen de opmerking dat we het verkeerd hadden gedaan met hem naar een normale staats school te sturen -alsof prive een optie is voor iedereen- en de psychologe vroeg of het dan niet een idee was om hem naar een school in het buitenland te sturen! Een jongetje van nog geen 8 jaar, om nog niet te spreken van de kosten! De enige oplossing voor Emre was dat WIJ ons aan moesten passen en een doorsnee ouder zouden worden, dan zou Emre vanzelf wel weer plezier in de les krijgen.
Kortom, om met de gevleugelde woorden van mijn broer G J te spreken: "iedereen deed een plas en het bleef zoals het was"
Ik voelde me onbegrepen, niet gehoord en machteloos.

Eenmaal buiten schoot ik samen met E in de lach over het idee dat wij op het matje geroepen waren. Het machteloze gevoel bleef echter de hele dag in mij omzeuren. Zo erg dat ik snachts zelfs denkbeeldige brieven aan de juffen aan het schrijven was. Na een uur lang monoloog in mijn hoofd met de juffen besloot ik om maar een schrift te pakken en te gaan schrijven wat me dwars zat, slapen lukte toch niet. Al snel kwam ik uit bij mezelf als klein meisje op de lagere school. Dromerig, verveeld, geen aandacht bij de les. Toch altijd hoge cijfers. Ik heb weinig leuke herinneringen aan de lagere school. En ik ben bang dat Emre hetzelfde krijgt. Angst voor het welzijn van mijn kind, angst dat hij zijn plezier in leren kwijtraakt, angst dat hij zich ongelukkig voelt in school. En die angst had mij stevig in zijn greep. Die angst maakte dat ik als een moederleeuw aan het brullen was tegen alles wat ik ervaarde als gevaar. Dat ik net zo gefrustreerd raakte als Emre wanneer hij aan het huilen was als hij huiswerk moest maken omdat ander zijn juf boos zou worden op hem. Ik voelde dat als een bedreiging, dat de juf meer macht over hem had dan ik. Dat hij met 7 jaar al zo bang was voor een schooljuf en dat hij de komende 3+ jaren nog onder haar bewind zit.

Angst is verlammend, je komt er nix verder mee. Angst stimuleert niet tot dialoog, dat bleek wel uit het gesprek met de Dames. Het was niet alleen angst van mijn kant. Het schoolsysteem is aan het veranderen, vorig jaar is een begin gemaakt met een nieuw systeem waarbij het kind centraal staat. Het oude systeem is een paardenrace, eerst naar het middelbare school examen wat ze met 14 jaar af moeten leggen, daarna komt het universiteitsexamen. De educatieve toekomst van het kind hangt af van een drie uur durend examen. Dit prestatiegerichte is er niet zomaar uit te krijgen net zomin als het disciplinaire karakter van het oude systeem. Sinds Emre naar school gaat begrijp ik de Turkse mentaliteit beter. Je mag niet anders zijn, je hebt geen stem. En nu, een dag later, nu het me lukt om ook de kant van de Dames te zien, zie ik ook hun angst. Zij worden in het diepe gegooid, het systeem verandert radikaal en ze krijgen slechts minimale begeleiding. Het disciplinaire systeem voelt veilig voor hen, dit geldt ook voor het merendeel van de ouders. En dan komt er ook nog ineens zo'n Hollandse die haar man ook al geindoctrineerd heeft en die even alles overhoop zal gooien. Ik moet er voor de duidelijkheid bijzeggen dat ik ook tijdens de oudervergaderingen met de juf me niet stilhoud.... (en dat ik E niet heb geindoctrineerd, hooguit een beetje gestimuleerd om in een andere richting te denken :))

Ik moest ineens weer aan de woorden van Gandhi denken: 'probeer de verandering te zijn die je in de wereld wilt zien'. En ik realiseerde me dat het tijd werd om het roer om te gooien, niet kijken naar waar we verschillen maar zoeken naar deovereenkomsten. En een van de belangrijkste is dat we allemaal begrepen willen worden.
(wordt vervolgd)