kleine gasten

Zaterdagavond toen E thuiskwam lag er een kleine hond in onze kolendoos. Toen hij het me de volgende morgen vertelde heb ik het eerst maar wat eten gegeven. Daarna een bericht gestuurd naar Actie Zwerfhonden, misschien dat ze een plekje kunnen vinden voor dit broodmagere beestje wat amper kon lopen. Gisteren heb ik het een paar keer gevoerd, het arme beest schrokt alles naar binnen. En elke vijf minuten kijken of er al een reactie was op mijn mail. Nagedacht, alle asiels zitten al overvol, het helpt zo weinig om dit beestje er ook bij te proppen. Maar als ik het buiten zet dan overleeft het niet, zo mager....... of misschien juist wel, het heeft de drang om te overleven.... Hoe levenloos was het gisteren en hoe enthousiast kwispelt het vandaag. Ik kan het hier niet houden, buren zijn het daar absoluut niet mee eens. Daarnet kon ik net op tijd de buurjongen stoppen die het met een stok naar buiten wilde prikken. Hij zag het niet zitten, buiten gooien met dat ding. Ik heb even met hem gepraat, gezegd dat er misschien een oplossing voor is, als dat niet zo is dan zet ik hem zelf buiten. Ik denk dat dat de enige oplossing is. Vandaag nog even goed eten geven zodat het aansterkt en dan ergens uitzetten waar ik het eventueel voer kan geven, een eind uit de buurt van ons huis. Want onze andere honden accepteren geen buitenstaanders. Hoe langer ik er over nadenk hoe beter het me lijkt. Hij hoort niet achter tralies. Blij dat iemand het hier gebracht heeft zodat het even op krachten kan komen.

Het is een lief beestje, zo blij toen ik het eten gaf. En ik ben verdrietig dat buurjongen zo is opgevoed dat hij dat niet kan zien. Ik probeer me voor te stellen hoe hij denkt, maar ik kan het niet. Er tegenaan praten helpt weinig, ik heb dat allemaal al eerder geprobeerd. Dit is niet mijn eerste kleine gast. Twee jaar geleden kwam er een zigeunerjongen aan de deur, zo'n 10 jaar oud. Of ik ook kleren voor hem had, hij had het koud. Ja hij stond te trillen en was helemaal nat van de regen. Ik heb hem wat oude kleren gegeven. Net toen hij weer de trap afliep vroeg ik hem of hij wat wilde eten. Vanaf die dag kwam hij regelmatig langs voor eten. Soms een bord warm eten, soms een boterham met vanalles ertussen. En, tot mijn afgrijzen, een beker melk met 3 suikerklontjes, bleh. We hadden kleine gesprekjes. Hij wilde graag naar school maar dat ging niet. Hij kreeg geen eten van zijn moeder omdat hij niet wilde werken. Hij wachtte regelmatig op mij bij de markt zodat hij me kon helpen dragen. Een keer zag hij hoe ik Emre en Timucin een dikke kus gaf en even aankroop toen ze buiten gingen spelen en ik kon de pijn in zijn ogen zien, het brak mijn hart.
Soms nam hij andere kinderen mee. Dit was minder leuk, maar ik gaf hen ook wat. Een van die kinderen kwam op een gegeven moment alleen, en met een vriend... En de buren begonnen te mopperen. Tegen mijn kleine vriend gezegd dat hij voortaan alleen moest komen. Toen werden er schoenen voor de deur van de buren gestolen, het hek van de dam. Dat hadden 'die van mij' gedaan. Dikke ruzies. Als ik zo graag iets goeds wilde doen dan moest ik dat maar ergens anders doen, niet voor zigeuners, dat waren allemaal dieven! De bom ontplofte toen ze op een dag zagen dat hij en een vriendje van hem de boodschappen voor mij naar boven droegen. Ik had al tegen hen gezegd dat ze niet naar binnen moesten gaan maar ze moesten en zouden die boodschappen voor de deur neerzetten. Een buurvrouw begon, de rest kwam snel meedoen. Dat ze dieven waren, dat ik het gebouw onveilig maakte door hen steeds maar binnen te laten. En mijn kleine vriend liep met opgeheven hoofd naar buiten, ik was in tranen. Toen ik hem later buiten weer tegen kwam vertelde ik hem dat hij niet meer kon komen, de buren accepteerden het niet. Maar als hij eten wilde dat hij het dan tegen Emre moest zeggen, die was altijd wel buiten. Ik heb hem daarna een lange tijd niet meer gezien. Tot op een dag toen ik Emre van school haalde ik ineens "Ija abla" (abla betekent oudere zus) hoorde. Ik keek verbaasd op en zag mijn kleine vriend. Hij was verhuisd, daarom zagen we hem niet meer. Maar hij was me niet vergeten.

Wat was ik kwaad, wat voelde ik me machteloos toen de buren zo tekeer gingen tegen mij. En met wie ik er ook over praatte, iedereen zei hetzelfde: dat ik uit moest kijken met zigeuners blablabla. Ik zag het helemaal niet meer zitten met de Turken, wat hadden ze een vooroordelen. Maar goed, toen ik er goed over nadacht, besefte ik dat het niets met Turk, Nederlander of weetikveel te maken heeft, het is menseigen. Nee, ik begin niet weer over geweldloze communicatie. Ik wil alleen zeggen dat het mijn ogen geopend heeft, dat vooroordelen voortkomen uit angst. En dat realiseerde ik me net op tijd vanmorgen toen ik met de buurjongen begon te praten. En ik vertelde hem dat ik begreep dat hij bang was dat ik nog een hond zou adopteren. En nadat we gepraat hadden zag hij er vanaf af om het hondje naar buiten te prikken met een stok en mij de kans te geven om een oplossing te vinden. En dat geeft een kick! Om voorbij die vooroordelen te gaan op zoek naar wat er werkelijk in die ander speelt. En om dan een oplossing te vinden waarin beide partijen zich kunnen vinden. Ik was er eigenlijk al vanuit gegaan dat hij de hond naar buiten zou doen. Hij was vastberaden en ik begon al wat te trillen van machteloosheid en hulpeloosheid. Maar door me even in hem te verplaatsen kon ik ervoor zorgen dat ik deze kleine vriend met toestemming van buurjongen in elk geval nog een dag kon laten aansterken. Ik kan eventjes de hele wereld aan, wat een goed gevoel. Dat ik niet in de aanval hoef te gaan of boos hoef te worden om te krijgen wat ik wil, dat ik mens kan blijven maar vooral, dat ik de Mens tegenover me kan zien.....

bang zijn

Het afgelopen weekend nog voordat de semair begonnen was werden er al dingen gezegd waarvan ik zo'n beetje van mijn stoel viel. Een vrouw was onderwijzeres in godsdienst, Islam, op een Oostenrijkse school in Istanbul, compleet met pater, nonnen etc. Dit vond ik op zich al interessant maar dat terzijde. Zij had tot voor een aantal jaren een hoofddoek gedragen en vertelde hoe moeilijk het was geweest om de hoofddoek af te doen, het idee of liep ze in haar ondergoed buiten. Ze vertelde ook over de tijd dat ze een hoofddoek droeg, hoe ze zich buitengesloten voelde en vaak gediscrimineerd. Hoe ze een keer een theater bezocht en het gevoel had dat iedereen haar bekeek, wat doet die hoofddoek hier... Hoe ze zich vaak bang en alleen voelde. Hoe verdrietig en gefrustreerd ze was dat alle hoofddoeken onder de vlag van politiek werden geschoven. De andere vrouwen vertelden hoe bedreigd ze zich voelden door de hoofddoeken, dat ze bang waren dat zij ook gedwongen zouden worden een hoofddoek te dragen zoals in Iran, dat ze het idee hadden dat ze veroordeeld werden, dat men (iemand met een hoofddoek) hen wilde "bekeren" hen als fout zag. Ik hoorde dit allemaal met verbazing aan. Dit waren allemaal vrouwen die ik "modern" kon noemen, werkend, goed inkomen, allemaal in de moderne wijken van het Europese gedeelte van Istanbul. En ik woon in een traditionele wijk en hier is het net andersom. Hier "heerst" de hoofddoek en voel ik me de buitenstaander.

En ineens ging me een licht op. De Turkse mensen zijn allemaal bang voor elkaar. Rijk is bang voor arm, arm is bang voor rijk, rechts, links, modern, traditioneel, man, vrouw, streng religieus en gematigd. Oost is bang voor west, west voor oost. Een land van 60 miljoen mensen die allemaal bang voor elkaar zijn en allemaal groepen hebben gevormd om zich tegen elkaar te weren. En die daarin gevoerd worden door de media, door de regering die er niets aan doet om een dialoog te beginnen tussen hoofddoek en niet hoofddoek maar in plaats daarvan zulke wetten maakt dat er nog meer wantrouwen komt. Verdeel en heers!

Overal zijn mensen bang voor elkaar, gewoon omdat ze elkaar niet begrijpen en, en dat is misschien nog veel belangrijker, omdat ze zich niet begrepen voelen. Ik had verteld over die buurvrouw die tegen Emre en mij zei dat hij geen Ija meer moest zeggen maar Anne (het is hier te lezen), wel dat voorbeeld had ik aangehaald bij het seminair van geweldloos communiceren. En waar kwam ik op uit: ze was misschien wel Bang voor haar eigen kleinkinderen en wilde die beschermen. Misschien wilde ze Emre en mij beschermen, omdat het voor haar het misschien het begin van het einde is, Bang voor bandeloze kinderen..... En ik denk dat ze heel veel behoefte heeft aan respect, respect voor ouderen en voelt ze zich geirriteerd. En Bang als ze Emre Ija hoort zeggen, Bang dat het respect voor ouderen verdwijnt. Gek dat ze als eerste in mij opkwam daar, betekent dat ik haar dus nog steeds met me mee zeulde. En ik? Ik was ook bang, bang voor het unieke van mijn kinderen, bang dat ze toch Anne gaan zeggen onder al die druk. En geergerd dat ze het unieke van dat woord niet kon zien, dat ze mijn kinderen gewoon niet kon zien voor wat ze zijn, en dat mijn kinderen het woord Ija met dezelfde gevoelens uitspreken als een ander kind Anne.

Alhoewel ik me zo vlak voordat de seminair begon behoorlijk hopeloos voelde toen ik besefte hoe bang iedereen toch was voor elkaar dat ze er zelfs voor moorden, toen het seminair was afgelopen voelde ik me vol hoop en wonderbaarlijk licht. Oke, de hele wereld zal ik niet kunnen veranderen, maar door empatie te geven aan degene tegenover mij, en door mijn eigen gevoelens en behoeften aan de ander te vertellen maak ik misschien toch al wel een aardig begin!

geweldloze communicatie

Oke, ik ben twee dagen lang ondergedompeld in geweldloze communicatie. Het is allemaal wat warrig in mijn hoofd, niet in de laatste plaats omdat GC een taal is die woorden gebruikt die ik al lang vergeten was. Neem nu het woord mededogen. Ik kan me niet herinneren wanneer ik dat woord voor het laatst gehoord heb in een gewoon gesprek, zowel in Nederlands als in Turks. In het Turks ken ik deze woorden dan ook niet. En dus had ik een heleboel nieuwe woorden te leren het afgelopen weekend.

Geweldloos Communiceren heet in ons huis de taal van het hart, zo noemt Emre het. Voor mij is geweldloos communiceren de plaats voorbij winnen en gelijk krijgen, de plaats waar we proberen werkelijk contact te maken met de ander. Het is een zwaar afkickproces, ik zit nu in de fase dat ik meteen in de gaten heb wanneer ik winnen en gelijk krijgen op de voorgrond zet, dit is ongeveer 99.9% van al mijn communicatie. En elke keer weer zie ik dat gelijk krijgen me echt niet gelukkiger maakt. Maar het voelt zo vertrouwd en het is een sprong in het donker om het los te laten. Gisteren heb ik me in het diepe gewaagd, eventjes. Kijken waarom ik wil winnen en gelijk wil hebben. Het was pijnlijk en moeilijk. Maar de rust en de ruimte die erna volgden zijn hemels.

De juf van Emre. Al weken, wat zeg ik, maanden loop ik met haar in mijn hoofd rond. Ik had Vivet, de trainster al gezegd dat ik speciaal met dat probleem wilde werken, ik wilde graag leren om met haar in gesprek te gaan zonder mezelf te verliezen en daardoor of loeikwaad te worden of dicht te klappen uit angst daarvoor. In 40 minuten lukte het mij om haar los te laten. Ik had me aan haar vastgeklampt, hoe verkeerd ze het wel niet deed, hoe Emre er onder leed....... en onder al dat projecteren zat ....... ik! Mijn schooltijd, het plagen van de andere kinderen. Hoeveel mutsen ik wel niet kwijt geraakt ben, de blauwe plekken, mijn fiets die steeds weer stuk was of een lege band had. Nee, het was niet het plagen wat zo diep zat, het was dat ik me zo hulpeloos voelde, hulpeloos, hopeloos, bang en alleen. Zo'n behoefte aan bescherming die ik niet kreeg. En dat gevoel plaagt me nu, dertig jaar later nog steeds. Alleen heb ik het leren bedekken zodat ik het maar niet hoef te voelen. Ik wordt boos, ik klap dicht, ik loop weg, ik word gemeen. En ik sla mezelf steeds weer verrot als ik weer het onderspit heb gedolven.
Gisteren kwam ik erachter dat ik nog steeds die behoefte aan bescherming heb, maar ik zie nu dat ik de mogelijkheid heb om een weg te kiezen waarin ik mezelf bescherming kan geven of bescherming kan vragen. En daardoor de gevoelens van hulpeloosheid en hopeloosheid elimineren. En ik kan de strategien die ik gebruikte om mezelf te beschermen zodra het gevoel van hulpeloosheid of hopeloosheid ook maar een beetje de kop opstak loslaten. Ik kan de rust die over me is gekomen niet beschrijven, er is letterlijk een last van mijn schouders gevallen. Want het was niet alleen de juf, de hele wereld was een groot gevaar waar ik me tegen moest beschermen, zelfs mijn eigen kinderen. De hele dag bezig met "wat denkt die van me, als ik zo doe, wat zouden ze dan denken, Jeetje, wat heb ik me weer laten gaan, ze zullen wel denken dat ik.... blablabla. Zo druk bezig met hoe de wereld mij zag dat ik mezelf niet meer zag.

Ik ben superemotioneel vandaag, ik keek naar Emre vanmorgen hoe hij lekker met zijn eten zat te spelen en kreeg tranen in mijn ogen. Jarenlang heb ik me geergerd (niet in de mogelijkheid om er iets aan te veranderen = hulpeloos) aan de manier waarop hij altijd met zijn eten speelt, en mezelf moeten stoppen om geen commentaar te leveren want hij at toch altijd zijn eten op en hij knoeide niet. Nu kon ik genieten van Emre Die Met Zijn Eten Speelt. Het is gewoon zijn manier van eten. En ik kan kiezen om ervan te genieten. Zo simpel.

op het matje

Manlief en ik zijn gisteren op het matje geroepen bij de school psychologe. Althans zo voelde het. Het zou een gesprek zijn over Emre, dat hij behoorlijk voorop was in de leerstof en zich verveelde in de klas wat zich uitte in dromen en praten met andere kinderen. Het werd echter een gekibbel over Het Belang Van Huiswerk. We werden verwelkomd door drie Dames, Emre's juf, de Engelse juf (sinds vorige week een les engels per week, een "keuze" vak oftewel dictatuur van de meerderheid van de ouders 'zucht') en de psychologe. Het werd echter al vlot duidelijk dat de dames het niet eens waren met de manier waarop wij met huiswerk omgaan. E had een briefje geschreven aan de Engelse juf ivm huiswerk voor Engels (vijf keer hetzelfde dialoog overschrijven). Het probleem is dat Emre over het algemeen de behandelde stof al beheerst (ook het Engels) en ik vind het te gek om het dingen te laten herhalen die hij al weet. Had hij er nu plezier in, wel dan maakte het mij niets uit, maar dat huiswerk is elke keer een lijdensweg. Ik had met veel moeite al een compromis met zijn juf bereikt over huiswerk van rekenen. Het is al genoeg dat hij in de klas steeds hetzelfde op zijn bordje krijgt, thuis hoeft dat van mij echt niet.

Om een lang verhaal kort te maken, het werd een uurlang gezemel over hoe belangrijk het wel niet is dat hij zich aan het systeem houdt en al het huiswerk maakt wat hem gegeven wordt. En dat wij als ouders het verkeerd doen! Wij moeten hem vertellen dat het belangrijk is dat iedereen hetzelfde is in school, als zijn klasgenootjes huiswerk moeten maken, moet hij datzelfde huiswerk ook maken. Dat hij op de leerstof vooruit is is JAMMER, maar daar is NIETS aan te doen, zo is het systeem.

Ik merkte verschillende keren op dat we alleen maar aan het kibbelen waren over het systeem en huiswerk terwijl ik liever sprak over Emre en wat we eraan kunnen doen dat hij weer plezier krijgt in school. Dat hij wat sneller de stof opneemt dan de andere leerlingen in zijn klas en dat hij daar nu zo'n beetje voor gestraft wordt. Dat hij al kon lezen sinds hij vier was, dat hij de rekenstof van de eerste klas met 5 jaar beheerste. We kregen toen de opmerking dat we het verkeerd hadden gedaan met hem naar een normale staats school te sturen -alsof prive een optie is voor iedereen- en de psychologe vroeg of het dan niet een idee was om hem naar een school in het buitenland te sturen! Een jongetje van nog geen 8 jaar, om nog niet te spreken van de kosten! De enige oplossing voor Emre was dat WIJ ons aan moesten passen en een doorsnee ouder zouden worden, dan zou Emre vanzelf wel weer plezier in de les krijgen.
Kortom, om met de gevleugelde woorden van mijn broer G J te spreken: "iedereen deed een plas en het bleef zoals het was"
Ik voelde me onbegrepen, niet gehoord en machteloos.

Eenmaal buiten schoot ik samen met E in de lach over het idee dat wij op het matje geroepen waren. Het machteloze gevoel bleef echter de hele dag in mij omzeuren. Zo erg dat ik snachts zelfs denkbeeldige brieven aan de juffen aan het schrijven was. Na een uur lang monoloog in mijn hoofd met de juffen besloot ik om maar een schrift te pakken en te gaan schrijven wat me dwars zat, slapen lukte toch niet. Al snel kwam ik uit bij mezelf als klein meisje op de lagere school. Dromerig, verveeld, geen aandacht bij de les. Toch altijd hoge cijfers. Ik heb weinig leuke herinneringen aan de lagere school. En ik ben bang dat Emre hetzelfde krijgt. Angst voor het welzijn van mijn kind, angst dat hij zijn plezier in leren kwijtraakt, angst dat hij zich ongelukkig voelt in school. En die angst had mij stevig in zijn greep. Die angst maakte dat ik als een moederleeuw aan het brullen was tegen alles wat ik ervaarde als gevaar. Dat ik net zo gefrustreerd raakte als Emre wanneer hij aan het huilen was als hij huiswerk moest maken omdat ander zijn juf boos zou worden op hem. Ik voelde dat als een bedreiging, dat de juf meer macht over hem had dan ik. Dat hij met 7 jaar al zo bang was voor een schooljuf en dat hij de komende 3+ jaren nog onder haar bewind zit.

Angst is verlammend, je komt er nix verder mee. Angst stimuleert niet tot dialoog, dat bleek wel uit het gesprek met de Dames. Het was niet alleen angst van mijn kant. Het schoolsysteem is aan het veranderen, vorig jaar is een begin gemaakt met een nieuw systeem waarbij het kind centraal staat. Het oude systeem is een paardenrace, eerst naar het middelbare school examen wat ze met 14 jaar af moeten leggen, daarna komt het universiteitsexamen. De educatieve toekomst van het kind hangt af van een drie uur durend examen. Dit prestatiegerichte is er niet zomaar uit te krijgen net zomin als het disciplinaire karakter van het oude systeem. Sinds Emre naar school gaat begrijp ik de Turkse mentaliteit beter. Je mag niet anders zijn, je hebt geen stem. En nu, een dag later, nu het me lukt om ook de kant van de Dames te zien, zie ik ook hun angst. Zij worden in het diepe gegooid, het systeem verandert radikaal en ze krijgen slechts minimale begeleiding. Het disciplinaire systeem voelt veilig voor hen, dit geldt ook voor het merendeel van de ouders. En dan komt er ook nog ineens zo'n Hollandse die haar man ook al geindoctrineerd heeft en die even alles overhoop zal gooien. Ik moet er voor de duidelijkheid bijzeggen dat ik ook tijdens de oudervergaderingen met de juf me niet stilhoud.... (en dat ik E niet heb geindoctrineerd, hooguit een beetje gestimuleerd om in een andere richting te denken :))

Ik moest ineens weer aan de woorden van Gandhi denken: 'probeer de verandering te zijn die je in de wereld wilt zien'. En ik realiseerde me dat het tijd werd om het roer om te gooien, niet kijken naar waar we verschillen maar zoeken naar deovereenkomsten. En een van de belangrijkste is dat we allemaal begrepen willen worden.
(wordt vervolgd)